Nhân xơ tử cung là khối u cơ trơn lành tính, hình thành trong thành tử cung và thường phát triển âm thầm. Dù không quá nguy hiểm, nhân xơ vẫn có thể gây rối loạn kinh nguyệt hoặc ảnh hưởng đến khả năng mang thai, nếu không được phát hiện sớm. Bài viết dưới đây, cùng tìm hiểu chi tiết về nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa bệnh hiệu quả.
Nhân xơ tử cung là gì?
Đây là khối u lành tính, hình thành từ tế bào cơ trơn của tử cung, thường có kích thước trung bình từ 1mm - 10cm và phát triển chậm theo thời gian. Các nhân xơ có thể xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau như lớp cơ, dưới lớp thanh mạc hay ngay cổ tử cung. Dựa vào vị trí phát triển, bác sĩ chia nhân xơ thành nhiều nhóm, bao gồm: nhân xơ ở eo tử cung, nhân xơ dưới niêm mạc, nhân xơ dưới thanh mạc, nhân xơ cổ tử cung và một số dạng khác ít gặp hơn.
Bệnh lý này thường gặp nhất ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, đặc biệt từ 30 - 45 tuổi, khi nồng độ hormone estrogen và progesterone hoạt động mạnh. Mặc dù đa phần nhân xơ không nguy hiểm, chúng vẫn có thể gây rối loạn kinh nguyệt, đau bụng dưới, thiếu máu hoặc ảnh hưởng đến khả năng mang thai nếu nằm ở vị trí nhạy cảm trong buồng tử cung.
Việc nhận biết sớm và theo dõi định kỳ đóng vai trò quan trọng giúp phát hiện sự thay đổi kích thước, đánh giá nguy cơ và can thiệp kịp thời khi cần thiết, tránh để nhân xơ phát triển lớn gây biến chứng khó lường.
Nhân xơ tử cung là khối u lành tính, có kích thước trung bình từ 1 - 20mm
Nguyên nhân gây bệnh
Hiện nay, y học vẫn chưa xác định chính xác nguyên nhân hình thành nhân xơ. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy sự xuất hiện và phát triển của các khối u này liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau. Bao gồm:
1. Sự ảnh hưởng của hormone estrogen và progesterone
Estrogen và progesterone là hai hormone sinh dục nữ giữ vai trò quan trọng trong chu kỳ kinh nguyệt và sự tăng trưởng của mô tử cung. Khi nồng độ hai hormone này cao, đặc biệt trong độ tuổi sinh sản hoặc khi mang thai, lớp cơ tử cung có xu hướng tăng sinh mạnh hơn. Quá trình này được cho là góp phần thúc đẩy sự hình thành và phát triển của các nhân xơ.
Ngược lại, sau mãn kinh khi lượng hormone giảm xuống tự nhiên, nhân xơ thường ngừng phát triển và có thể nhỏ lại theo thời gian. Đây là lí do tại sao nhân xơ hiếm gặp ở phụ nữ trẻ trước tuổi dậy thì và thường ổn định hơn sau mãn kinh.
2. Yếu tố di truyền
Phụ nữ có mẹ hoặc chị em gái mắc u xơ tử cung thường có nguy cơ hình thành nhân xơ cao hơn so với người không có tiền sử gia đình. Điều này cho thấy một số biến đổi gene có thể liên quan đến sự tăng sinh bất thường của tế bào cơ trơn tử cung. Mặc dù không phải ai có yếu tố di truyền cũng sẽ mắc bệnh, nhưng nhóm này thường cần được theo dõi sớm và đều đặn hơn.
3. Ảnh hưởng của chuyển hóa và lối sống
Tình trạng thừa cân, đề kháng insulin hoặc chế độ ăn nhiều thịt đỏ, ít chất xơ có thể làm tăng nguy cơ hình thành nhân xơ. Những yếu tố này có liên quan đến sự mất cân bằng nội tiết, đặc biệt là nồng độ estrogen - hormone đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của nhân xơ. Bên cạnh đó, thói quen ít vận động, căng thẳng kéo dài và sinh hoạt thiếu điều độ cũng góp phần khiến nhân xơ tiến triển nhanh hơn theo thời gian.
Thừa cân, béo phì là một trong những yếu tố nguy cơ gây nhân xơ ở tử cung
4. Các yếu tố liên quan đến sinh sản
Những phụ nữ có kinh sớm, ít hoặc chưa từng mang thai thường có thời gian phơi nhiễm estrogen kéo dài hơn so với người khác. Chính lượng hormone cao duy trì trong nhiều năm có thể làm tăng nguy cơ hình thành nhân xơ. Bên cạnh đó, những thay đổi nội tiết thất thường trong độ tuổi sinh sản cũng có thể góp phần thúc đẩy sự tăng trưởng của các nhân xơ theo thời gian.
Triệu chứng nhận biết
Nhân xơ thường phát triển âm thầm và có thể không gây biểu hiện rõ ràng khi còn nhỏ. Tuy nhiên, một số dấu hiệu dưới đây có thể xuất hiện sớm và giúp chị em nhận biết vấn đề để theo dõi kịp thời.
1. Rối loạn kinh nguyệt
Đây là triệu chứng điển hình của nhân xơ, thường biểu hiện bằng chu kỳ kinh kéo dài, lượng máu ra nhiều hơn bình thường hoặc xuất hiện máu cục. Một số chị em có thể bị rong kinh liên tục, dẫn đến thiếu máu, mệt mỏi và giảm chất lượng cuộc sống. Sự thay đổi bất thường này xảy ra khi nhân xơ làm tăng diện tích niêm mạc tử cung hoặc cản trở quá trình co hồi tử cung trong kỳ kinh.
Phụ nữ mắc nhân xơ ở tử cung có thể bị rối loạn kinh nguyệt
2. Đau hoặc tức vùng bụng dưới
Đau hoặc cảm giác căng tức vùng bụng dưới là triệu chứng phổ biến khi nhân xơ phát triển trong lớp cơ tử cung. Chị em có thể thấy nặng bụng, đau âm ỉ hoặc khó chịu vùng hạ vị, đặc biệt trong kỳ kinh hoặc khi nhân xơ lớn dần và chèn ép các mô lân cận. Mức độ đau tùy thuộc vào vị trí và kích thước khối u.
3. Đi tiểu nhiều
Nhân xơ nằm ở mặt trước tử cung hoặc gần bàng quang có thể gây buồn tiểu liên tục, tiểu nhiều lần trong ngày hoặc cảm giác khó nhịn tiểu. Điều này xảy ra do bàng quang bị chèn ép, làm giảm khả năng chứa nước tiểu. Một số trường hợp còn có cảm giác tiểu không hết, gây khó chịu kéo dài.
4. Đau lưng
Khi nhân xơ phát triển ở mặt sau tử cung, chúng có thể chèn ép dây thần kinh vùng thắt lưng, dẫn đến đau lưng, ê mỏi hoặc lan xuống hông. Triệu chứng này dễ bị nhầm lẫn với đau cột sống hoặc mỏi cơ, vì vậy chị em cần chú ý nếu đau lưng xuất hiện đồng thời với rối loạn kinh nguyệt hoặc cảm giác nặng bụng.
5. Khó thụ thai, sảy thai nhiều lần hoặc sinh non khi mang thai
Nhân xơ nằm trong tử cung, đặc biệt là vị trí dưới niêm mạc, có thể cản trở quá trình thụ thai, do làm biến dạng buồng tử cung hoặc ảnh hưởng đến khả năng làm tổ của phôi. Một số phụ nữ có thể gặp tình trạng sảy thai tái diễn nếu nhân xơ gây giảm chất lượng niêm mạc tử cung hoặc chiếm chỗ trong buồng tử cung.
Trong thai kỳ, nhân xơ lớn hoặc nằm ở vị trí nhạy cảm có thể làm tử cung co bóp bất thường, giảm không gian phát triển của thai và tăng nguy cơ sinh non. Vì vậy, phụ nữ có nhân xơ và đang có kế hoạch mang thai cần khám đánh giá sớm để kịp thời xử trí hoặc theo dõi sát trong suốt thai kỳ.
Bạn đang có 2 hoặc nhiều triệu chứng trên? Hãy đặt lịch khám qua hotline: 1900 886648 để được bác sĩ Khoa Phụ Bệnh viện Đại học Phenikaa tư vấn miễn phí.
Nhân xơ tử cung được chẩn đoán bằng những phương pháp nào?
Để xác định nhân xơ cũng như đánh giá kích thước, vị trí và mức độ ảnh hưởng của chúng, bác sĩ sẽ sử dụng một số phương pháp chẩn đoán sau:
1. Khám lâm sàng
Đây là bước đầu tiên giúp bác sĩ đánh giá tình trạng của tử cung thông qua sờ nắn vùng bụng dưới và khám phụ khoa. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cảm nhận được tử cung to hơn bình thường hoặc có khối bất thường gợi ý nhân xơ. Bên cạnh đó, việc khai thác triệu chứng như rong kinh, đau bụng dưới hay rối loạn tiểu tiện giúp định hướng chẩn đoán chính xác hơn.
Bác sĩ sẽ thăm khám lâm sàng để đánh giá tình trạng tử cung
2. Siêu âm tử cung - buồng trứng
Siêu âm là phương pháp quan trọng và phổ biến nhất trong chẩn đoán khối u này. Hình ảnh siêu âm cho phép xác định vị trí, số lượng và kích thước của nhân xơ, đồng thời phân biệt với các tổn thương khác như polyp hay u nang buồng trứng. Nhờ tính an toàn, không xâm lấn và có thể thực hiện nhanh chóng, siêu âm được sử dụng trong cả thăm khám ban đầu và theo dõi định kỳ.
3. Siêu âm Doppler hoặc MRI khi cần đánh giá chuyên sâu
Khi nhân xơ có kích thước lớn, nằm ở vị trí khó quan sát hoặc nghi ngờ có tăng sinh mạch máu, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm Doppler để đánh giá đặc điểm dòng chảy quanh khối u. Trong những trường hợp phức tạp hơn, chụp MRI sẽ mang lại hình ảnh chi tiết giúp phân biệt nhân xơ với các loại u khác, đánh giá cấu trúc tử cung và hỗ trợ lên kế hoạch điều trị chính xác, đặc biệt trước phẫu thuật bóc nhân xơ.
4. Xét nghiệm máu khi có dấu hiệu thiếu máu
Đối với những phụ nữ bị rong kinh kéo dài do nhân xơ, xét nghiệm công thức máu được thực hiện để xác định mức độ thiếu máu và dự trù phương án điều trị phù hợp. Mặc dù không trực tiếp phát hiện nhân xơ, xét nghiệm này giúp đánh giá tác động của bệnh lên sức khỏe tổng thể và xác định mức độ cần thiết của việc can thiệp.
Nhân xơ tử cung có nguy hiểm không?
Nhân xơ đa phần là u lành tính và không gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng của nhân xơ phụ thuộc vào kích thước, vị trí và tốc độ phát triển của khối u. Khi còn nhỏ, nhân xơ thường không gây triệu chứng và chỉ cần theo dõi định kỳ. Dù vậy, nhân xơ vẫn có thể trở nên đáng lo ngại nếu phát triển lớn hoặc nằm ở vị trí nhạy cảm. Chúng có thể gây ra một số biến chứng như:
1. Rong kinh kéo dài và thiếu máu
Bệnh có thể làm tăng lượng máu kinh hoặc kéo dài thời gian hành kinh. Khi tình trạng rong kinh diễn ra trong nhiều chu kỳ, cơ thể dễ bị mất máu mạn tính dẫn đến thiếu máu, mệt mỏi, chóng mặt và suy giảm chất lượng cuộc sống. Thiếu máu kéo dài cũng ảnh hưởng đến khả năng tập trung và hiệu suất làm việc hàng ngày.
2. Vô sinh và các biến chứng thai kỳ
Một số nhân xơ, nhất là nhân xơ dưới niêm mạc hoặc nhân xơ nằm trong lớp cơ tử cung, có thể làm biến dạng buồng tử cung, cản trở sự di chuyển của tinh trùng hoặc quá trình làm tổ của phôi, từ đó gây khó thụ thai. Đối với phụ nữ mang thai, nhân xơ lớn có thể làm tăng nguy cơ sảy thai, nhau bong non, thai chậm phát triển trong tử cung hoặc sinh non do không gian tử cung bị hạn chế. Vì vậy, đánh giá nhân xơ trước và trong thai kỳ là rất quan trọng.
Khối nhân xơ có thể làm tăng nguy cơ sảy thai
3. Đau mạn tính và áp lực vùng chậu
Nhân xơ có thể phát triển theo hướng chèn ép vào các cơ quan lân cận, gây đau âm ỉ kéo dài hoặc cảm giác nặng vùng bụng dưới. Nếu nhân xơ nằm gần bàng quang, chị em có thể bị tiểu nhiều; còn nếu nằm phía sau tử cung, khối u có thể gây áp lực lên trực tràng dẫn đến táo bón hoặc đau lưng. Đau mạn tính không chỉ ảnh hưởng đến sinh hoạt, mà còn làm giảm chất lượng cuộc sống theo thời gian.
Khi nào cần điều trị?
Không phải tất cả các trường hợp nhân xơ ở tử cung đều cần điều trị. Với những khối u nhỏ, không gây triệu chứng và không ảnh hưởng đến sức khỏe hay khả năng sinh sản, bác sĩ thường chỉ định theo dõi định kỳ bằng siêu âm để đánh giá sự thay đổi kích thước theo thời gian.
Tuy nhiên, việc điều trị nhân xơ ở tử cung được cân nhắc khi khối u bắt đầu gây ảnh hưởng rõ rệt, cụ thể trong các trường hợp sau:
1. Nhân xơ gây triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng sinh hoạt
Rong kinh nhiều chu kỳ liên tiếp là dấu hiệu cho thấy nhân xơ ảnh hưởng đến sức khỏe. Lượng máu kinh ra nhiều hoặc kéo dài có thể dẫn đến thiếu máu, gây mệt mỏi, chóng mặt và suy giảm thể trạng. Bên cạnh đó, nhân xơ còn có thể gây đau bụng dưới, cảm giác nặng vùng chậu hoặc rối loạn tiểu tiện, làm gián đoạn sinh hoạt hàng ngày. Trong những trường hợp này, việc điều trị cần được cân nhắc để cải thiện chất lượng cuộc sống và phòng ngừa biến chứng.
2. Nhân xơ ảnh hưởng đến khả năng sinh sản
Khối u này có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản khi khối u làm biến dạng buồng tử cung, cản trở sự di chuyển của tinh trùng hoặc ảnh hưởng đến quá trình làm tổ của phôi. Đặc biệt, nhân xơ dưới niêm mạc và một số nhân xơ nằm trong lớp cơ tử cung được ghi nhận có liên quan đến tình trạng khó thụ thai, sảy thai tái diễn hoặc tăng nguy cơ biến chứng thai kỳ.
Trong những trường hợp này, việc điều trị nhân xơ cần được cân nhắc sớm, nhất là ở phụ nữ đang có kế hoạch mang thai hoặc điều trị hiếm muộn.
3. Điều trị nội khoa không kiểm soát được triệu chứng
Điều trị nội khoa bằng thuốc thường được chỉ định nhằm giảm triệu chứng như rong kinh, đau bụng dưới hoặc làm chậm sự phát triển của nhân xơ. Tuy nhiên, nếu sau một thời gian điều trị mà triệu chứng không cải thiện, nhân xơ vẫn tiếp tục phát triển hoặc ảnh hưởng ngày càng rõ đến sinh hoạt và sức khỏe, bác sĩ sẽ cân nhắc chuyển sang các phương pháp điều trị khác phù hợp hơn.
Bác sĩ sẽ quyết định dựa trên kích thước nhân xơ, độ tuổi, mong muốn sinh sản và tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh.
Cách phòng ngừa hiệu quả
Hiện nay, chưa có biện pháp nào giúp phòng ngừa hoàn toàn nhân xơ ở tử cung. Tuy nhiên, việc duy trì lối sống lành mạnh và theo dõi sức khỏe định kỳ có thể giúp giảm nguy cơ hình thành cũng như làm chậm sự phát triển của nhân xơ. Các biện pháp phòng ngừa bao gồm:
1. Duy trì cân nặng hợp lý
Thừa cân, béo phì làm tăng lượng estrogen trong cơ thể, do mô mỡ tham gia vào quá trình sản xuất hormone này, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho khối u phát triển. Duy trì cân nặng hợp lý thông qua chế độ ăn khoa học và vận động đều đặn giúp cân bằng nội tiết, giảm nguy cơ hình thành và làm chậm sự tiến triển của nhân xơ.
2. Xây dựng chế độ ăn uống khoa học
Chế độ ăn nhiều rau xanh, trái cây tươi và ngũ cốc nguyên hạt giúp cung cấp chất xơ, hỗ trợ đào thải estrogen dư thừa ra khỏi cơ thể. Ngược lại, việc tiêu thụ nhiều thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn và đồ chiên rán có thể làm rối loạn nội tiết, từ đó thúc đẩy sự phát triển của nhân xơ.
3. Tập luyện thể dục thường xuyên
Vận động thường xuyên giúp cải thiện chuyển hóa, kiểm soát cân nặng và ổn định hormone sinh dục nữ. Duy trì thói quen tập luyện ít nhất 30 phút mỗi ngày không chỉ có lợi cho sức khỏe tổng thể mà còn góp phần làm chậm sự phát triển của nhân xơ.
Tập luyện thể dục thường xuyên giúp hạn chế nguy cơ bị nhân xơ ở tử cung
4. Quản lý căng thẳng và sinh hoạt điều độ
Căng thẳng kéo dài có thể ảnh hưởng đến hệ nội tiết và làm mất cân bằng hormone trong cơ thể. Ngủ đủ giấc, nghỉ ngơi hợp lý và duy trì nhịp sinh hoạt khoa học giúp cơ thể ổn định nội tiết, từ đó hạn chế các yếu tố thuận lợi cho nhân xơ phát triển.
5. Khám phụ khoa định kỳ
Khám phụ khoa định kỳ giúp phát hiện sớm nhân xơ ở tử cung khi khối u còn nhỏ và chưa gây triệu chứng. Dựa vào kết quả thăm khám, bác sĩ sẽ đánh giá sự thay đổi kích thước theo thời gian và đưa ra hướng xử trí phù hợp, hạn chế nguy cơ biến chứng.
Khi nào phụ nữ cần đi khám ngay?
Phụ nữ nên chủ động đến cơ sở y tế để thăm khám sớm khi xuất hiện các dấu hiệu sau, vì đây có thể là biểu hiện cho thấy nhân xơ ở tử cung đang gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe:
- Ra máu âm đạo nhiều hoặc kéo dài bất thường, đặc biệt khi tình trạng rong kinh lặp lại qua nhiều chu kỳ.
- Đau bụng dưới dữ dội hoặc đau tăng dần, gây ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.
- Cảm giác nặng hoặc áp lực vùng chậu kéo dài, kèm theo đau lưng hoặc đau khi quan hệ tình dục.
- Tiểu nhiều, tiểu khó hoặc táo bón kéo dài do nhân xơ chèn ép các cơ quan lân cận.
- Khó thụ thai, sảy thai nhiều lần hoặc sinh non ở phụ nữ đang có kế hoạch mang thai.
- Biểu hiện mệt mỏi, chóng mặt, xanh xao nghi ngờ thiếu máu do rong kinh kéo dài.
Kết luận
Nhân xơ tử cung là bệnh lý phụ khoa phổ biến và đa phần lành tính, nhưng vẫn có thể gây ra nhiều ảnh hưởng đến kinh nguyệt, khả năng sinh sản và chất lượng cuộc sống nếu không được theo dõi đúng cách. Việc nhận biết sớm các triệu chứng, khám phụ khoa định kỳ và duy trì lối sống lành mạnh đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát sự phát triển của khối u và phòng ngừa biến chứng. Khi có dấu hiệu bất thường, chị em nên chủ động thăm khám để được tư vấn và xử trí kịp thời.
Nếu bạn có dấu hiệu nghi ngờ nhân xơ tử cung hoặc cần được tư vấn theo dõi, điều trị phù hợp, hãy chủ động thăm khám tại Khoa Phụ - Bệnh viện Đại học Phenikaa (PhenikaaMec). Với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm và hệ thống chẩn đoán hiện đại, bệnh viện sẵn sàng đồng hành cùng chị em trong việc bảo vệ sức khỏe sinh sản. Chị em hãy liên hệ hotline 1900 886648 để được tư vấn chi tiết và đặt lịch thăm khám cùng bác sĩ chuyên khoa.
